Ân nhân cuộc vượt ngục Đăk Glei của nhà thơ Tố Hữu

Thứ sáu - 01/04/2016 08:42

.

.

Đầu lối rẽ vào ngục Đăk Glei phải qua một con dốc dài ngoắt ngoéo có tên là "Dốc Tố Hữu”. Bí thư Đảng ủy xã Đăk Choong A Thương cũng không biết ai đặt và tên ấy có tự bao giờ, chỉ biết sau giải phóng đã nghe bà con quen gọi. Lối vào ngục đã bỏ hóa từ lâu, chúng tôi phải bỏ xe đi bộ…

         Ngục Đăk Glei hiện lên trước mắt tôi là hai dãy nhà xây bằng đá xanh hiu hắt giữa một khoảng đất cỏ dại um tùm. Mái của nó đã bị dỡ từ lâu, cả những chấn song sắt cũng bị đục mang đi không còn một mẩu… Thực ra, chuyện nhà thơ Tố Hữu từng bị giam cầm ở nhà ngục này rồi thoát ra nhờ A Nhic giúp đỡ, tôi được một anh bạn ở Phòng Giáo dục kể từ những 1982. Háo hức muốn đi tìm nhưng ngặt nỗi hồi đó từ thị xã xe đò phải đi trọn ngày mới tới thị trấn huyện thì đến làng La Lua, xã Đăk Choong quả là một nỗi hãi hùng… Bây giờ thì A Nhic đã mất, dẫu sao thì cũng phải tới làng La Lua may ra có thể tìm hiểu được chút gì.

     Cứ ngỡ là phải tìm gặp người già, hóa ra hỏi thử một thanh niên cũng biết đúng tên A Nhic. Có vẻ câu chuyện này đã thành truyền kỳ của làng. Tuy nhiên, người biết chi tiết bây giờ thì chỉ là A Thanh Sắc-con trai của A Nhic, hiện đang làm Trưởng phòng Tôn giáo- Dân tộc huyện Đăk Glei.

     A Thanh Sắc kể: Hồi còn sống, cụ tôi hay kể chuyện hoạt động cách mạng cho con cháu nghe, trong đó có đoạn ông cứu nhà thơ Tố Hữu. Nhiều lần nên tôi nhớ rất rõ chi tiết: Cha tôi từ năm lên 10 tuổi đã tham gia hoạt động cách mạng bằng việc liên lạc, đưa thư cho các chú. Ông biết Tố Hữu khi ông về hoạt động ở vùng Phước Sơn. Theo sự mô tả của cha tôi thì Tố Hữu ăn mặc như người Jẻ Triêng, giả làm người đi buôn để che mắt địch. Năm 1942, ông bị giặc Pháp đưa lên giam ở ngục Đăk Glei thì cha tôi cũng bị bắt giam ở đó. Gặp, hai người nhận ra nhau ngay… Ở trong tù, anh em đặt cho Tố Hữu biệt danh là A Nhoong. "A Nhoong” tiếng Xê Đăng có nghĩa là "em”. Biệt danh ấy có lẽ do vóc dáng nhỏ nhắn, trắng trẻo thư sinh của ông…, A Thanh Sắc từ tốn kể.

Khu nhà giam chính xưa - nay được tu sửa lại

      A Nhic bị nhốt ở ngục Đăk Glei 3 tháng, chúng tra tấn rất dã man nhưng ông vẫn một mực không khai. Đoán chắc không tìm được chứng cứ gì sớm muộn chúng cũng phải thả, nên ông vạch kế hoạch vượt ngục cho Tố Hữu. Ngục Đăk Glei vốn lọt thỏm giữa những rặng núi cao bủa vây. Người vượt ngục nếu không biết hướng đi sẽ luẩn quẩn mãi giữa đại ngàn. Không chết đói, chết rét thì cũng bị thú dữ ăn thịt. Có lẽ ỷ vào điều này nên bọn lính ngục hơi chủ quan. Quãng từ 2- 4h sáng không chịu nổi khí lạnh rừng già buốt như cắt thịt, chúng thường bỏ đi đốt lửa sưởi, đôi khi ngủ vùi quên cả gác… Hai người thống nhất, cứ đến khoảng thời gian đó Tố Hữu phải thức chờ sẵn bên trong, còn A Nhic sẽ theo dõi bên ngoài. Nếu thấy cơ hội ông sẽ giả tiếng mang kêu cho Tố Hữu biết. Mọi việc quả nhiên đúng như trù liệu. Một đêm tên lính gác ngủ say quên khóa cửa, Tố Hữu đã theo ám hiệu thoát được ra. A Nhic xốc ông lên vai cõng chạy vào rừng… Sau này cha tôi nhớ lại, lúc đó Tố Hữu chừng đâu khoảng bốn chục cân. Ba tháng trong ngục, sức đã đuối mà ông cũng cõng được Tố Hữu lội một mạch dọc suối Đăk Choong rồi nhằm hướng làng Bê Rê trèo lên. Đến lưng chừng dốc thì trời hửng sáng phải dừng lại. A Nhic giở cơm lam, cá nướng mang theo cho Tố Hữu ăn. Hai người tiếp tục bàn bạc. Giờ này bọn cai ngục chắc đang xua lũ lính đi lùng sục, phải chờ vài ngày cho tình hình tạm yên và cũng để Tố Hữu lại sức. Mấy ngày sau đó họ nhận được tin: Bọn chúa ngục không tìm thấy tăm tích Tố Hữu đã bắn chết tên lính gác. Như vậy là đã có thể đi được. A Nhic chuẩn bị cho Tố Hữu một gói xôi, hai ống cá nướng, cơm lam để ăn đường và một con dao để đề phòng thú dữ. Ông lấy lá chuối khô dùng than vẽ đường đi, dặn dò thật cẩn thận rồi tiễn Tố Hữu xuống tận sông Đăk My mới quay về…

      Tố Hữu đi rồi, cha tôi lòng đầy thấp thỏm. Ông kể rằng lúc nào cũng lẩm nhẩm khấn Yang phù hộ cho Tố Hữu "thấy Tây thì Tây tránh; thấy thú dữ thì thú dữ lánh xa”… Ông không hay rằng, Tố Hữu đã may mắn thoát về làng Rô yên bình. Mãi đến khi Cách mạng Tháng 8 thành công, biết được tin Tố Hữu thay mặt Chính phủ Việt Minh vào Huế tước ấn kiếm của Bảo Đại thì cha tôi nhảy lên reo mừng. Không giấu được niềm tự hào đã cứu thoát được một cán bộ quan trọng cho cách mạng, ông mang chuyện đi kể khắp làng… Đang mong có ngày được đi Hà Nội gặp Bác Hồ, thăm Tố Hữu thì chiến tranh lại tiếp tục nổ ra. Tuổi tác ngày càng cao, cha tôi nghĩ có lẽ mình chẳng bao giờ gặp lại người xưa, tuy rằng trong thâm tâm ông tin chắc không bao giờ Tố Hữu quên ông. Linh tính của người già quả đúng. Năm 1978, Tố Hữu lúc bấy giờ là Phó chủ tịch Hội đồng bộ trưởng vào thăm Gia Lai– Kon Tum. Đăk Choong hồi đó đâu đã có đường ô tô và Tố Hữu cũng không chắc A Nhic còn sống nên chỉ gửi lời hỏi thăm. Đến năm 1988, tôi nhớ có một cán bộ tên Kiên vào làng tìm cha tôi nhưng không gặp. Năm 1990, biết chắc cha tôi còn sống trong một chuyến công tác vào Tây Nguyên, Tố Hữu gửi lời thăm. Tháng 3- 1993 cha tôi qua đời.

        Tin cha tôi mất từ ngôi làng xa tít giữa đại ngàn chẳng hiểu sao cũng đến được Tố Hữu. Nhưng lúc này Tố Hữu cũng đã hơn 70 tuổi, dẫu muốn nhưng ông cũng chẳng thể đến làng viếng cha tôi được. Qua ông Sô Lây Tăng lúc bấy giờ là Bí thư Tỉnh ủy Kon Tum, Tố Hữu gửi tặng gia đình tôi 2m vải đựng trong một chiếc túi xách bằng da cùng một bức thư. Tất cả bây giờ tôi vẫn giữ nguyên vẹn, xem đó là một kỷ vật thiêng liêng của hai ông "… Đường đi như sự tình cờ/Con sông My lại bây giờ lần theo/ Vượt tù xưa bước gieo neo/ Cùng dòng thác ấy ngủ treo đầu cành…”.

     Từ Đăk Choong đến Ngọc Linh không biết bao lần tôi đã gặp dòng sông ấy. Lòng sông đầy những ghềnh đá nhấp nhô, dùng dằng uốn lượn giữa những dãy núi chót vót điệp trùng mây phủ.

 

Tác giả bài viết: Ngọc Tấn

Tổng số điểm của bài viết là: 1 trong 1 đánh giá

Xếp hạng: 1 - 1 phiếu bầu
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Bạn cần trở thành thành viên của nhóm để có thể bình luận bài viết này. Nhấn vào đây để đăng ký làm thành viên nhóm!
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây